Blockchain Nedir, Blok Zinciri Nasıl Çalışır?

Blockchain diğer adıyla blok zinciri nedir? Kripto paraları anlamak için öncelikle Blockchain’i anlamamız gerekir. Çünkü Blockchain teknolojisi olmasaydı kripto para da olmazdı. Blockchain, bugüne kadar yabancı bir teknoloji olduğu için öğrenmesi ilk etapta zor gibi görünüyor. Fakat basit ve sade bir anlatımla Blockchain kolaylıkla öğrenilebilir.

Blockchain nedir

Bu yazıda bunu amaçladık ve blok zincirini (Blockchain) nasıl daha kolay anlatabiliriz diye düşündük. Eğer siz de Blockchain’in nasıl çalıştığını en sade haliyle öğrenmek istiyorsanız bize eşlik edin.

Blockchain Nedir?

Blockchain’i kısa bir cümleyle tanımlamak gerekirse; Varlıkları kaydetmek, takip etmek ve onaylamak için kullanılan, aynı zamanda oldukça güvenli bir defterdir diyebiliriz. Merkezi otoritelere göre çok daha hızlı, daha güvenli ve daha ucuzdur. Blockchain’i anlamak için şirketlerin muhasebe defterleriyle bir karşılaştırma yapalım.

Bir muhasebe defterinin görevi nedir? Muhasebe defteri, bir şirketin kurumsal ve ekonomik faaliyetlerinin yazıldığı son derece önemli bir defterdir. Şirketin faaliyetleriyle ilgili kritik bilgiler bu defterde yer alır. Bu defter genelde ya bir tanedir ya da iki – üç tane olabilir.

Ancak muhasebe defteri tutmak, şirket için bazen ciddi bir probleme dönüşebilir. Peki neden? Çünkü;

  • Muhasebe defteri kaybolursa şirketin geçmişteki faaliyetlerin bilgisi de yok olur.
  • Muhasebe defteri, çalışanlar ya da üst düzey yöneticiler tarafından manipüle edilebilir, yani yolsuzluk yapılabilir.

İşte hayati önem taşıyan bilgileri bir defter ya da tek bir mecrada (örneğin bir excel vb.) bulundurmak ciddi sorunlara yol açabilir. Peki, ya bu defterden bir tane değil de milyonlarca olsaydı, o zaman içindeki bilgiler manipüle edilebilir miydi?

Blockchain, Bilgilerin Güvende Kalmasını Sağlar

İşte Blockchain (blok zinciri) tam da buna karşılık gelir. Blockchain teknolojisi, bir muhasebe defterindeki bilgileri, tek bir yerde değil de milyonlarca bilgisayarda saklar. Böylece önemli bilgiler tek bir yerde toplanmamış olur. Bu da Blockchain’in merkeziyetsiz bir yapı kurmasıyla ilgili bir durumdur. Blok Zinciri’nde yer alan bilgiler tek bir kişinin inisiyatifinde değildir, milyonlarca bilgisayarda yer alan veriler dağınık haldedir ve defter örneğindeki gibi bazı kişiler Blockchain’deki verileri asla değiştiremez.

Blockchain’in Günlük Hayatımızdaki Yeri

Kavram olarak Blockchain’in ne anlama geldiğini anlatmaya kalksak sayfalar sürer. Ancak bize daha kısa ve öz bilgi lazım. O zaman şimdi de Blockchain’i anlamak için günlük yaşamda nasıl bir karşılığa geldiğine göz atalım. Bunun için de öncelikle iki kişinin birbirine para gönderirken nelerle karşılaştığını inceleyelim.

Farklı şehirlerde yaşayan A kişisi, B kişisine 500 TL göndermek istediğinde ne yapar?

  • Bir bankaya gider.
  • Kimliğini verir ve kendini bankaya tanıtır.
  • Daha sonra A kişisinin bankada hesabı olduğu ve de hesabında para olduğu banka yetkilisi tarafından doğrulanır.
  • Ardından banka yetkilisi gerçekten B kişisi diye birinin var olduğundan emin olur.
  • Eğer her şey müsaitse merkezi kurum olan banka, A’nın 500 TL’sini B’nin hesabına gönderir.

Bu işlem için banka, A kişisinden işlem ücreti keser. Çünkü banka, güvenilir bir şekilde paranın A’dan B’ye aktarılmasını sağlamıştır. Bunun karşılığında da komisyon ücretini alır.

Farklı Bir Blockchain Örneği

Diyelim ki Ahmet, Murat’a 3+1 ev satacak… Bu işlemi yapmak için de merkezi otoriteye ihtiyaç vardır. Çünkü satılan evin iskanı ve oturma izni gibi prosedürlerini bir merkezi otoritenin onaylaması gerekmektedir. Eğer merkezi otorite onayı olmasaydı satılan evi alan Murat, evi satan Ahmet’ten kusurlu bir ev alabilirdi. Dolayısıyla Murat’ın güvenli bir alışveriş yapması için merkezi otoriteye başvurup hakkını araması gerekir.

Bu örneğimizde de alışverişin güvenli gerçekleşmesini sağlayan merkezi otorite Tapu & Kadastro kurumudur. Tapu & Kadastro, Ahmet ve Murat’ın kimlik doğrulaması ile birlikte satılan evin onayını verir. Böylece taraflar güvenli bir alışveriş gerçekleştirir. Tapu Kadastro da tıpkı yukarıdaki banka örneğindeki gibi bir işlem ücreti (harç) alır.

Peki, Blockchain Ne Öneriyor?

Yukarıda iki ayrı örnekten bahsettik. Özetlemek gerekirse hayatta yaptığımız her işlemde bir doğrulamaya ihtiyaç vardır. Örneğin araba satmak istediğimizde notere gideriz ve satışı doğrulayan merkezi otorite noter olur. Evleneceğimiz zaman da evlilik onayını veren merkezi otorite evlenme dairesi olur.

Dolayısıyla yaptığımız alım satım işlemlerinde veya onaylanmaya muhtaç olan işlemlerde bir doğrulamaya ihtiyaç vardır. Yukarıdaki örneklerde belirttiğimiz gibi şu ana kadar doğrulama sistemi merkezi otoritelerin onayıyla sürüyor. Blockchain ise tüm doğrulama işlemlerini daha iyi yapabileceğini iddia ediyor.

Akıllı Kontratlar

Para transferi, ev satma vb. işlemlerini Blockchain sistemindeki akıllı kontratlar üstlenebilir. Bu sistemde yukarıdaki örneklerdeki merkezi otoritelerin yaptıkları doğrulamaları bilgisayar kodları yapar. Doğrulama bilgileri, aynı anda 500 milyon tane bilgisayara indirilebilir. Böylece satın alma, transfer vb. bilgiler tek bir merkezde durmaz. Dağınık olarak Blockchain sisteminde saklanır. Bu sayede de yapılan işlemlerde gecikme, usulsüzlük ve yolsuzluk gibi insanların yapabileceği manipülasyonlar ortadan kalkar.

Banka, tapu kadastro gibi merkezi otorite onayı ve doğrulama gerektiren işlemlerinin parçalara ayrılıp milyonlarca bilgisayara dağıtıldığını hayal edin. Bu bilgisayarların elektrik parası harcayarak ve PC donanımına para yatırarak da doğrulama işlemlerini yaptıklarını düşünün. İşte Blockchain, merkezi otoritenin yaptığı doğrulamaları milyonlarca bilgisayara yaptıran bir sistemdir diyebiliriz.

Blockchain İşlem Doğrulaması Nasıl Yapılır?

Blockchain sistemi özetle bu şekilde çalışıyor, fakat ortada cevaplanması gereken önemli bir soru daha var. Sonuçta Blockchain’deki doğrulama işlemlerini yapan her bilgisayarın başında bir insan bulunuyor. Örneğin 500 milyon bilgisayarın yaptığı doğrulama işlemi demek 500 milyon insanın verdiği bilgi onayı demek… Bu insanlar her ay yüklü miktarda elektrik parası ödeyerek ve kaliteli bilgisayar parçaları satın alarak doğrulama işlemleri yapıyor. Peki neden? Bu insanların bu işten ne çıkarı var?

Doğrulama işlemlerini yapan insanlar da yaptıklarının karşılığında dijital para / kripto para kazancı elde ediyor. Bu sayede herkes kazanmış oluyor; Blockchain üzerinden işlem yapanlar, gecikme yaşamadan hızlı bir şekilde işlemlerini gerçekleştiriyor. İşlemi doğrulayanlar da bu emeklerinin karşılığında para kazanıyor.

İnsanlar bilgisayarları ile sisteme bağlanıp doğrulama sistemini nasıl yapıyor?

Kompleks matematiksel problemleri çözerek… Bu kişilere aynı zamanda miner (madenci) deniyor. Miner’lar için doğrulama yapmak hayatlarındaki birincil iştir. Doğrulama yapıp Blockchain’e (blok zincirine) blok eklediklerinde ve bu blok sisteme bağlı milyonlarca bilgisayar tarafından onaylandığında miner’lar hatırı sayılır kazançlar elde ediyor.

Blok zincirini, sistematik bir yapı için de blokların ayrı ayrı dizilmesi olarak hayal edebiliriz. Tıpkı bir şirketin muhasebe defterindeki sayfaların arka arkaya gelmesi gibi…

Blockchain'in Avantajları Nelerdir?

  • Bu sistem üzerindeki smart kontratlar sayesinde yapılan noter, tapu ve doğrulama işlemleri çok daha hızlıdır.
  • Bu işlemler merkezi bir otorite aracılığıyla kullanılarak yapılan doğrulama işlemlerine çok daha ucuza yapılır.
  • Blockchain sisteminde çok daha az insan çalışarak doğrulama işlemleri yapılır, böylece sürecin daha verimli olması sağlanır.
  • En önemlisi de yolsuzluk yapma imkanı yoktur. Yani Blockchain, merkezi bir otorite ile yapılan doğrulama işlemlerine göre daha güvenlidir.
  • Herhangi bir yolsuzluk veya usulsüzlük yapmak için Blockchain’e bağlı bilgisayar sistemlerinin yarısından fazlasını ele geçirmek gerekir. Bu da yüz milyonlarca bilgisayarı ele geçirmek anlamına geliyor. Dolayısıyla böyle bir hacker’lık faaliyetinin henüz bulunmadığını ifade edebiliriz.

Sonuç: Blockchain’in Ana Görevi Doğrulama ve Tasdiklemedir

Özetlemek gerekirse Blockchain’in ana görevi doğrulama ve tasdiklemedir. Bunu yaparken merkezi bir otoriteye göre çok daha hızlı, daha güvenli ve daha ucuzdur. Blockchain, devletler ve merkezi otoriteler tarafından yapılan doğrulama işlemlerindeki bürokrasiye alternatif olmak için yaratılmıştır.

Daha şeffaf ve daha özgürlükçü bir online yapı inşa etme vaadiyle gelen Blockchain, birçok alandaki kullanım potansiyeliyle geleceğimize damga vurabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Akla ilk gelen para transferi yapmaktır. Blockchain altyapısını kullanarak para gönderme ve para alma işlemleri yapabilirsiniz. Bunu yaparken bir merkezi otoriteye ihtiyaç duymazsınız.

Blockchain’i aynı zamanda bir akıllı sözleşme gibi kullanabilir ve ileri bir tarih için ayarladığınız ödeme işlemlerinizi sözleşme/kontrat kullanarak Blockchain ile gerçekleştirebilirsiniz. Bunlara ek olarak noter, tapu dairesi vb. devlet kurumlarının yapacağı onaylama/tasdik vb. işlemler de Blockchain ile yapılabilir.

Blockchain, kripto paralar ile yapılan tüm işlemlerin tutulduğu bir veri tabanıdır. Veri tabanı içinde bloklar vardır ve bu bloklar, para gönderen kişinin adını ve para miktarı vb. bilgileri saklar. Blockchain (blok zinciri), şifrelidir ve tüm bilgiler binlerce kullanıcının dahil olduğu blockchain sisteminde dağıtık yapıda durmaktadır.

Geçmişteki işlemlerin hacklenmesi için tüm kullanıcıların bilgisayarını ele geçirmek gerektiği için bilgilerin silinmesi veya çalınması mümkün değildir. Özetle, blockchain’i geçmişte yapılan tüm işlemlerin tutulduğu bir hesap defteri gibi düşünebiliriz.

Geçtiğimiz yıllarda Ripple’ın blockchain ağını kullanacağını açıklayan Akbank, Türkiye’de blockchain kullanan bankalar arasında öncü şirketlerden biridir. Kar amacı gütmeyen Bankalar arası Kart Merkezi (BKM) de Bockchain kullanan kurumlar arasındadır. Diğer yandan telif hakkı korunmasına yönelik çalışmalar yapan Copyrobo ve savunma sektöründe yazılımlar geliştiren T2 Software şirketi de Blockchain teknolojisini kullanan yerli firmalar arasında bulunmaktadır.

Blockchain ağını geliştiren ve inşa eden kişiye Blockchain geliştirici denir. Blockchain geliştirici, protokol, konsensus ve ağ mimarisini tasarlar. Api’ler geliştirir ve merkezi olmayan uygulamaların yapılarını yaratır.

Geliştiriciler OOP kavramlarını ve Java, C++, Python gibi programlama dillerini çok iyi bilmelidir. Kriptografi, Crytponomics, DApp ve ağ oluşturma gibi disiplinler de her geliştiricinin detaylı bir şekilde bilmesi gereken disiplinlerdir.

Bitcoin ve Blockchain, ayrılmaz bir bütündür. Bitcoin, Blockchain altyapısını kullanır ve Blockchain olmazsa Bitcoin ile işlemler yapılamaz. Bitcoin ile yapılan herhangi bir al-sat ve takas işlemi, Blockchain ağına kaydedilir. İşlemlerin Blockchain ağına kaydedilmesi demek, aynı zamanda onay anlamına gelir. İşlemler bloklar halinde Blockchain ağına kaydedilir. Kaydedilirken ağa bağlı olan diğer kullanıcıların onayından geçer. Dolayısıyla Blockchain, Bitcoin ödeme sisteminin kaynağıdır. BTC projesini hayata geçirmek için mutlaka Blockchain teknolojisine ihtiyaç vardır.